7.8.20

Reescritura e bechamel


Usamos todo tipo de analoxías, máis ou menos afortunadas, para explicar a escrita literaria. Habitualmente o tipo de metáfora que cada quen emprega correspóndese cun modo diferente de entender o proceso de escribir e non tanto coa consecuencia desa escrita. Procesos moi distintos teñen como resultado, ás veces, novelas que poderían ser xemelgas, e tamén ocorre do revés.

Hai quen compara a escrita cun embarazo e un parto, e fala da relación de pertenza entre o texto e a persoa que o escribe, da intimidade e do humano; asume que a obra, dalgunha maneira, agroma de forma imparable dentro de unha e cara a fóra. Non sei se me agrada esta comparación, comporta unha idea de misterio sobre a literatura que non ten que ver comigo, que entendo que a novela é sempre un artificio, un mecanismo de reloxo, ideado para dar a hora exacta sen expoñer as engrenaxes exteriormente.

Hai tamén quen relaciona a novela co proceso de levantar unha casa, poñendo o foco de atención na estrutura, na importancia da solidez, na existencia de fases e procesos se cadra planificados ou na habitabilidade do conxunto. O único problema que lle atopo a esta comparación é a sensación de que remite ao uso de materiais que non están vivos. Á metáfora da novela como construción fáltalle, para que a min me sexa útil, o apartado húmido e pringoso que ten o material dunha novela, que é capaz de apodrecer ou de respirar. Pese a iso, teño habitualmente a percepción de que a miña escritura ten que ver coa costura e coa calceta, que é unha cousa parecida. A novela nace, primeiro, como unha especie de patrón, un mapa inmaterial que existe na cabeza ou en forma de esquema. Despois, as liñas de texto poden ser fíos de la de distinto grosor, cor ou textura, que se superpoñen uns sobre outros. O reto é sempre poñer en xogo a habilidade que unha teña para anoalos punto sobre punto coa finalidade de crear un todo que logo serve como prenda de amor ou de abrigo. Nese sentido, o patrón pode executarse con diferentes tipos de material e, seguramente, algúns sexan máis acaídos que outros, pero, en calquera caso, patrón e xénero son cousas independentes. No tipo de fío que se escolla, na elección de usar cores clásicas ou de moda, baratas ou de luxo, e no virtuosismo para tecer sen apretar cada vez máis os puntos ata que cómpre destecer e volver comezar, atopo unha analoxía aceptable do que significa o acto da reescritura.

A reescritura non ten por que afectar ao patrón da prenda, unha pode querer facer unha bufanda rosa e decatarse a medio camiño de que non lle chega a la que tiña mercada, e de que debe repetir a labor desde o comezo nunha cor sobria, cambiar o ton, procurar unha textura máis discreta e máis abrigada para que sexa poñible, aínda sen modificar a extensión, a talla e a función do material.

Cando a reescritura afecta a todas as capas que ten a factura literaria dun libro, creo que o proceso ten máis que ver coa cociña que coa calceta. A novela parécese á bechamel. Parécese en tres cousas de partida: é algo que moita xente considera unha elaboración complicada, misteriosa, ou que require moita experiencia, pero que resulta, en realidade, máis doada de facer do que pode parecer se nunca o intentaches. Tamén é algo que require certa experiencia, certa práctica. E, sobre todo, é algo que se pode atopar, de elaboración industrial, no supermercado. Pódense dicir estas tres cousas tamén da novela.

A reescritura dunha novela ten que ver coa corrección da bechamel en que é un proceso delicado. Require atención, remover constantemente, non perder de vista o lume, agregar as proporcións exactas de cada cousa. E, sobre todo, ocorre que unha vez que se comete un erro fundamental, hai sempre, por desgraza, un punto de non retorno. Chega un momento imprevisible, tanto nunha novela como nunha bechamel, no que algunhas cousas poden saír mal e facer inviable o resultado final. Ocorre dun momento a outro. Poden formarse grumos sen que unha o desexe, a pesar de remover con ansia. A fariña pode tostarse excesivamente contaxiando dun sabor amargo e non pretendido toda a salsa. Se ocorre unha destas dúas cousas (ou as dúas), a solución pasa por repetilo todo desde cero. Reescribir unha bechamel nunha tixola nova, se cadra cambiando as cantidades, substituíndo a fariña por maicena, renunciando a botarlle cebola ou noz moscada, é un acto decididamente derrotado. Hai ocasións nas que unha desexaría pasalo todo pola batidora para evitar os grumos e facerse a ilusión de que ninguén se vai decatar. Así é posible montar a lasaña, pero nunca será igual. Basta con que a cociñeira o saiba.

Escribo unha novela de intriga, por chamarlle dalgunha maneira. O proxecto sae, con moito, da miña zona de confort. É a terceira vez que trato de facer algo así. O primeiro intento non o rematei. O segundo si, pero o resultado era digno de quedar para sempre na gaveta sen máis traumas. Non sei se, neste terceiro intento, acabarei decidindo o mesmo, pero tampouco sería un problema. Decateime, ao comezo do traballo, de que os meus personaxes non facían cousas, senón que pensaban nas cousas que xa fixeran ou reflexionaban sobre aquelas que querían facer. Custoume renunciar a todo iso, perseguir a trama e, se cadra, a sorpresa, como o elemento máis importante do texto, escribir diálogos, organizar o discurso arredor da acción. Unha vez superadas esas cousas, decateime, con entusiasmo, do divertido que é escribir isto e atopei un ámbito estimulante e retador para min, aínda que con resultados desiguais. Sorprendeume a expansión natural do texto nunha extensión na que non me manexo habitualmente. Tamén me gustou o proceso de axeitarme a outro estilo, de escribir para outro tipo de lectorado, seguramente xuvenil, e a necesidade de multiplicar, para este libro, o número reducido de personaxes que habitualmente constrúo. En xeral sentinme capaz de abranguer o proxecto, e iso é bastante interesante para quen entende a escrita literaria como un oficio no que indagar.

Agora mesmo quédanme tres capítulos para chegar ao final. Como xa coñezo o desenlace, fáiseme máis aburrido redactalo do que foi  escribir os outros ata agora. Non contaba con esa sensación, porque en traballos anteriores sempre cheguei ata o final dun libro, no primeiro borrador, no mesmo estado anímico que quería trasladar á escrita. Esa sensación un pouco aburrida, un pouco precipitada, obrigoume a reescribir os dous primeiros capítulos deses tres que me restan, antes de acometer o derradeiro, porque atopei que caía con frecuencia nun certo fastío apresurado, que é a última cousa que unha quere trasladar nun desenlace. Non sei se os mellorei ou se debería parar, pero teño medo de facelo e de atopar, no momento de retomala, que a novela está fría. Chegados a este punto do verán, atópome na disxuntiva de refacer a bechamel ou abandonar a receita, de desistir da pretensión de cociñar lasaña e aproveitar as outras cousas que xa teño feitas para preparar espaguettis á boloñesa. Mesmo podería, e se cadra sería o máis cabal, fregar a cociña e propoñerlle aos meus convidados saír a xantar fóra. En todo caso, poñer o mandil e enfouzar as mans é unha cousa da que nunca me arrepinto. Quen sabe.


*A imaxe é "A cociñeira", de Félix Vallotton

2 comentarios:

Paco dijo...

Obrigado polas túas reflexións :-)

alumna dijo...

Mercaremos a bufanda cando estea á venda 😁