22.7.20

Arredor do pacto de ficción e a utilidade de poñer cara de pena





O meu fillo ten vocación de coleccionista. A forma máis doada de que se interese por algo é que ese algo sexa unha parte dun todo, que poida acumular fragmentos dun conxunto cuxa dimensión ignora, clasificalos e ir completando uns cos outros. Interésalle, por exemplo, todo o que ten que ver con Elmer, de David Mackee, e as distintas historias do elefante de retallos, que verdadeiramente é case unha franquicia. O caso é que ten o álbum orixinal, Elmer, e a secuela clásica, Elmer e Wilbur, desde hai moito tempo. Despois fíxose con algúns contos adicionais que contan historias paralelas e por último, con dous volumes recompilatorios que traen, cada un, cinco historias de Elmer. Quédalle un terceiro.

Onte díxome que cando mercaríamos ese terceiro. Díxenlle que me parecía ben ir á libraría un día destes e non ficou demasiado convencido. Non podía durmir e deixeino quedar un pouco comigo na cama. Nese baixar a garda que comporta estar a piques de caer rendido cometeu un erro imperdoable. Contoume que, ao día seguinte, volvería pedirme que fósemos á libraría e que, se eu me negaba, el me poñería “a carita”. A carita, explicou, é iso que fai cando quere algo de min e non está seguro de conseguilo. Exemplificouno ladeando un pouco o rostro e executando unha caída de ollos moi sentida. Díxenlle que agora que coñecía o seu truco de simulación inevitablemente a carita perdería o seu efecto. Iso non importa, dixo. Despois quedou durmido e tiven que levalo no colo ata a súa cama coma se fose un fardo.

Hoxe asistín, en todo o seu efecto, ao momento en que o meu fillo procedía a poñer en práctica a carita. Pensei, equivocadamente, que son máis astuta do que el é e díxenlle que estaba ao tanto da súa estratexia. E que?, preguntou, case ofendido, “a carita funciona igual”. Se cadra estades seguros de que non pode, de ningunha maneira, funcionar igual, e eu non sabería que dicir ao respecto, pero o caso é que o meu fillo rematou o día co terceiro volume de contos de Elmer faltante e eu pregúntome se isto ten algo que ver co que penso arredor do vínculo entre as novelas e as lectoras de novelas, e co que penso sobre como nos relacionamos cos pactos de ficción.

Estou lendo un thriller policial de case mil páxinas que non ten ningún atractivo, nin no plano literario nin no argumental. Isto non é algo raro. A lectura pode ser para min, ás veces, unha especie de hábito, como para outra xente o é acender a televisión cando están sós na casa aínda que non estean vendo nada. Por outra parte, hai libros que merecen ser pechados sen pena para acender despois a televisión.

Penso moito en cales son os motivos que me levan a continuar, aínda de maneira discontinua, coa lectura. A trama e os misterios son tramposos. Os personaxes non se sosteñen, teñen en cada parágrafo unha certeza irrenunciable que abandonan sen explicacións no seguinte. Gardan coñecementos cruciais para o desenvolvemento da historia durante capítulos e, de súpeto, lembran que saben desde hai tempo un feito clave que lles tería aforrado duascentas páxinas de pescudas. Apréndense moitas cousas dos libros malos, as costuras do texto evidéncianse e pode chegar a ser fascinante pensar en como tratarías de arranxar as eivas que se expoñen.

En xeral, fóra dos libros que son manifestamente malos, todas as novelas de misterio comportan asumir que o autor ou a autora vai tratar de enganarnos. É dicir, sabemos que a autora está poñendo a carita para que nos confiemos, pero sabelo anticipadamente non debería ser un problema para que funcione. Detesto o tipo de crítica ou comentario que se fai sobre un libro aleatorio con vocación de cazador. Paréceme que cando un lector asume unha novela como un proceso de captura de faltas está a perder o esencial. Adoitan ser comentarios do tipo “é inverosímil que o mordomo tivese tanta carraxe acumulada contra o dono da casa como para matar á súa filla porque calquera mordomo normal, no seu caso, o que faría sería deixar o traballo”. Pois claro, pero a literatura trata precisamente do excepcional e non sería divertido ler como o mordomo se despide no primeiro capítulo e decide preparar oposicións para converterse en funcionario de correos e abrazar unha existencia anódina. É como se observásemos un espectáculo de danza prodixioso e nos enfadásemos moitísimo argumentando que todo é unha coreografía. Todas as novelas deben ser unha coreografía. Algunhas logran crear no lector a ilusión de que o baile é espontáneo, pero cando unha está afeita a ir ao ballet aprende, de contado, a trasladarse voluntariamente a ese lugar do engano. Nese contexto unha está desexando ver a carita que lle van poñer porque realmente xa ten decidido deixarse enganar.

Isto non pode aplicarse ao libro que estou lendo eu agora. Non me molestan os trucos nin saber que trucos son, o que me molesta é que non funcionen como tales. O que me molesta é coñecer un bo número de trucos fantásticos que poderían trasladarme a un espectáculo de pirotecnia fabuloso e que o autor decida acender un misto coma se fose unha bengala. Non son o tipo de persoa que acude a unha función de maxia na que o mago acerta que a carta que retiramos en segredo da baralla é un tres de picas e sae do teatro moi molesta porque é imposible que o mago lea a mente e resulta evidente que algunha compoñenda hai para que fose capaz de crear a ilusión de ter dotes de adiviñación. O único que me molesta é que a carta fose, en realidade, un catro de trevos. Supoño que os lectores gardamos sempre un ás na manga e, se ben aceptamos que nos poñan a carita, non estamos dispostos a poñela nós cando a cousa non resulta.

No hay comentarios: