27.12.12

Te lo juro que no volveré

2 comentarios



Teño pouco que escribir a propósito deste anuncio que se expande pola rede, e que sabe a  bocata de xamón york envolto en papel aluminio para a merenda, a fotografía enmarcada do rei sobre o encerado e tamén un pouco a canción de misa.  Hai poucos días  lin nun tweet: “Fofito, paga la coca”, e non se me ocorre unha glosa mellor para ese alarde de optimismo rancio que nos chega coa forma da xelatina marrón dos bordos do propio xamón que se anuncia, entre outros embutidos aos que estamos absolutamente acostumados, por desgraza.

Contra a metade do comercial, que vai camiño de se converter nunha epidemia,  fálase desa “generación mejor formada de la historia” que está a ser exportada (como a froita, supoño) ao resto do mundo, e unha moza ben curriña cunha maleta de rodas mira a cámara para dicir “volveremos!”.  O primeiro que pensei é en se a maleta que leva a coitada sería a mesma que lles dou Feijóo aos sesenta premios extraordinarios de fin de carreira, ademais dos dous mil cincocentos euros cos que está dotado (que, ben mirado, chegan para un billete de avión –de ida, que hai que aforrar e ser realistas- a calquera parte do mundo). O segundo que pensei xa non se pode dicir en público, mais deséxolle á rapaza do anuncio que regrese ao seu Albacete natal cando lle pase o espírito aventureiro, mentres todos damos palmas porque uns poucos futbolistas que só se representan a sí mesmos corren detrás dun balón para gañar copas que lle fagan esquecer ao españolito medio o desemprego e o spanish way of life que nos agarda nas décadas que veñen. Para ela vai esta canción, que entoarán ao unísono todos os que marcharon facendo soar os sobres das súas nóminas de ninmileuristas como castañuelas desa España que deixaron.



Porque a sintonía deste Nadal, a que estou a escoitar ultimamente, non ten nada que ver con este anuncio, é máis ben esa que di “a filla de Fulanito marchou para Noruega” ou “o neno de Mengana atopou en Brasil”, por non falar dos “eu, xa ves, se non fose por meus pais” ou dos “a ver se convocan opos este ano”. E, aínda máis subterránea, acalada, esa música das que quedamos aquí, talvez porque non temos afán de aventura ningún, ou porque o noso afán de aventura non pasa pola mendicidade que nos agardaría se marchásemos; as que fixemos iso que nos dixeron que había que facer e agora ficamos pampas observando o futuro como un coello no medio da autoestrada, soñando aínda con traballar para o que nos formamos, con que non nos ofrezan contratos lixo ou bolsas de estudos que non bastan para vivir dignamente e polas que nos convidan a loitar como gladiadores do circo. Que ninguén se esqueza das que non temos outra ambición que a de ser mestras de escola no noso país, arquitectas no noso país, filólogas no noso país. Claro que ás veces o noso país nin sequera é rojigualdo como o de Fofito, aínda que poñan a nosa lingua no currículum de todos, e asistimos a este espectáculo dantesco do noso soño que se esvae como un ronsel de nubes brancas sobre o ceo azul dos veráns que nunca dan chegado. 

17.12.12

De autoestradas e máscaras.

3 comentarios

As áreas de servizo das autoestradas teñen unha dimensión estraña. Son espazos singulares onde se tecen historias cruzadas, personaxes que viaxan nunha dirección ou noutra, de cote co rostro neutro de quen realmente non desexa estar alí, de quen parou a marcha para mercar unha botella de auga, botar combustible, ou ceibar a un neno insufrible que pregunta se lle mercan algo.  Son lugares de paso, nunca de destino, puntos do mapa pensados para a deriva, difíciles de ubicar porque non se atopan en ningunha parte, senón no camiño entre dous puntos: aquel do que se parte, e aquel cara o que viaxamos. Son, en realidade, non-lugares que se mesturan na memoria, que apenas están. 

Podo lembrar algunhas das áreas de servizo que visitei pero nunca onde estaban: se en Tui ou en Coimbra, se na República Checa ou chegando a Berlín, se en Burdeos ou na Toscana. Nin sequera os idiomas importan demasiado para as identificar, porque apenas ninguén fala. Algunhas teñen espazos verdes con mesas para merendar, cuartos de baño con ducha, tendas nas que se venden sempre os mesmos productos nunha mestura rara: leite, xabón, toda clase de chocolatinas, esas bebidas que se quentan soas ao axitalas, prensa, chaveiros de toda clase, agasallos variados, líquido anticonxelante, roupa interior e paraugas pregables. En todas hai un surtido semellante e resulta sinxelo mesturalas entre sí, coma se estiveran conectadas por un pasadizo secreto que nos leva dunha á outra. Mesmo os prezos resultan irreais, non xa por excesivos, senón por minuciosos. Nas áreas de servizo case nunca se redondea, un euro con oitenta e catro céntimos por un paquete de caramelos, dous con dezaseis por unha chapa de Lady Gaga. Os referentes son tamén universais, apenas hai marcas de identidade.

Como os aeroportos ou as paradas de autobús, as áreas de servizo son espazos que atopo especialmente suxerintes para escribir, sitios nos que a xente amosa as súas fisuras: o pelo despeiteado da señora que conduce moitas horas, a mirada de enfado do mozo que non quería parar outra vez, a discusión de parella sobre o desvío que había que coller, o neno que pregunta canto falta. De cote, a xente non se molesta en disfrazarse porque saben que non regresarán, ou, cando menos, que ninguén os recoñecerá alí. As áreas de servizo das autoestradas deberían estar poboadas por escritores na procura de presas fáciles: observadores, intrusos, espías indiscretos, ladróns de máscaras.

2.12.12

Visita ao Culturgal, encontros e conversas de sábado.

10 comentarios

O sábado á noite en Compostela, de regreso do Culturgal, naufraguei nunha conversa desas que non se sabe moi ben como comezan, e ás que rematan por se unir persoas que nin sequera coñeces demasiado, nese conglomerado que se forma entre amigos e coñecidos de amigos e coñecidos. A deriva do debate deu de sí unha colección completa de prexuízos e falsos mitos sobre a cultura que se fai aquí e, en concreto, sobre o mundo editorial. O primeiro deles, se cadra, era que eu tiña algo que opinar en todo iso e que por ter escrito e publicado libros á forza coñezo “como funciona todo por dentro”, e, o que é máis, que non quero confirmar por pudor (como o vou contar, se me estou a facer rica a costa da cosa nostra!) o que se supoñen verdades incontestables: que escribir en galego é un negocio redondo, case suficiente para mercar un cadillac (digo eu), porque as editoras publican calquera cousa que estea escrita neste idioma e a Xunta paga os libros; que non hai oportunidades para quen escriba en castelán (porque, tamén digo eu, basta con entrar no Corte Inglés ou, se es un cultureta,  en case calquera libraría compostelana, para observar como os libros galegos invaden escaparates e andeis e os españois son relegados á mantenta a sotos e últimas filas); e, ademais,  no ensino impóñense libros de LIXo (como dicía Jaureguizar) en galego, como o idioma, nunha especie de confabulación planetaria que provoca, como escoitei ou lin unha vez, que o cativo galego estandar fique desorientado polo mundo sen entenderse con ninguén porque só sabe dicir xeonllo e nocello e descoñece rodilla e tobillo, coitado el.

Non deixan de me sorprender esas ideas instauradas en certo tipo de xente, xa non por equivocadas, malintencionadas (case sempre,) e contradictorias (os mesmos que afirman o doado e rendible que resula publicar en galego instantaneamente preguntan se é que non escribo en castelán, cando hai moito máis mercado). Sobre todo resúltame un xeito cómico de comprender a realidade, de asumir como dogma de vida aquelo de que “o falar non ten cancelas” sen medo a errar ou ferir. En demasiadas ocasións remato chegando a casa coma se vivise en dous países distintos: aquel que afirma que o seu neno só di xeonllo e o nocello e aquel outro no que vivo, ese no que me traducen o café con leite, e xa non digamos o café con xeo, ou o leite morno (leite que? quieres decir templado?).


Mais o que me molestou realmente de toda a conversa foi a pregunta ferinte e, para que negalo, bastante parviña, dunha desas persoas ás que lles basta con ler o suplemento cultural de El País para se sentir dabondo cultivada. A pregunta era que por que -se non era verdade que os creadores, editores, libreiros e demais actores desta película sacan un rendemento económico desorbitado a conta das axudas e os beneficios da chamada imposición lingüística- segue a se a facer cultura. En resumo: por que escribimos se non é para mercar un cadillac ou unha casa de verán en San Xenxo? 

Pretendía ser un argumento irrefutable. Mais eu regresaba do Culturgal, ese espazo enorme no que, ademais de mercar agasallos de Nadal, batín cun monte de persoas creativas e ilusionadas, que asumen riscos e traballan arreo cada día porque lles importa o que fan. E decateime de que non hai respostas complexas e brillantes para preguntas estúpidas. Escribimos, lemos, porque o precisamos. Porque os productos culturais enchen de significado as tardes de domingo e as mañás de luns, porque nos reconfortan e nos fan felices. Non hai volta. Escribo para ser feliz. Non é iso para o que estamos aquí nós, todos?