13.6.11

De como quería falar dos Premios Xerais 2011 e rematei contando moitas outras cousas

Retomo o blog no limiar do verán, na procura das coordenadas precisas para seguir a viaxe de escribir sobre cousas que non lle interesan a ninguén, que é o que mellor fago. Téñoo tan abandonado que máis que quitarlle o pó a este meu espazo na rede do que xa me esquecera, véxome na obriga de colocar puntais por todas partes para que non caia o edificio virtual por enteiro sobre min. Cumpríame comezar outro novo e darlle pulo coa constancia e o entusiasmo dos que sempre fixen bandeira, mais tamén dos que -para que negalo- ultimamente carezo. Porén, un novo "Confabulario Novo" semella excesivo, así que onde o deixei prosigo, despois de facer limpeza, coa promesa de non volver desatendelo, ou alomenos de que o desamparo non sexa tan longo. Precisaba un impulso, un revulsivo, e non o sabía até o de agora. Un revulsivo non para retomar o blog -ao que nunca lle fixen moito caso porque coido que o comecei por despeito doutro no que si escribía- senón para retomarme a min mesma. Por iso escribo, agora e sempre: non para explicarme, senón para entenderme.

Os últimos tempos foron un aluvión de carraxe, de rabia muda, subterránea, apenas verbalizada, que me foi secando por dentro: esa saída do armario - nos medios de comunicación pero tamén na vida cotián- de todos os que sempre tiveron prexuizos sobre a lingua e ficaban calados, esa incerteza sobre o futuro que nunca tivera presente de xeito tan material, ese penetrante desamparo tras o 22 de maio, esa incapacidade para traducir non só en palabras senón tamén en emocións identificables o que eran pulsións de aflicción, unha néboa de tristeza entre eu e as cousas do mundo. Instaláronseme no corpo o escepticismo e a irritación como parásitos que deixaron de alimentarse dos meus habituais personaxes descridos para devorarme a min por dentro.

Retomo o blog, dicía, e fágoo para falar dos Premios Xerais deste ano, coa gratitude a quen me posibilitaron formar parte dese outro lado, difícil mais tamén emocionante, que é a tarefa dos xurados que decidiron as novelas dos titulares. A experiencia é igualmente novelable: cinco descoñecidos que se xuntan nun castelo fermosísimo para falar sobre libros, nunha especie de clube de lectura -iso si, bastante caro- que ten ademais a responsabilidade de decidir, de valorar, de deliberar; cinco descoñecidos cada un co seu propio camiño de lecturas e emocións que reciben unhas novelas sen lapelas, sen cuberta, sen críticas nos xornais nin recomendacións dos amigos, e nas que autores e autoras cuxo nome non figura baixo o título investiron as súas inquedanzas, o seu valiosísimo tempo e tamén os seus cartos. A delicia de partillar impresións, de trocar os puntos de vista, de ampliarse por dentro coas palabras e os argumentos dos outros, despois de adicar unhas semanas case exclusivas á intensa lectura, non ten prezo. Antes de coñecelos persoalmente, mentres lía os orixinais, preguntábame continuamente que pensarían esas xentes nas súas casas, se se emocionaban cando eu me emocionaba, se rían cando eu ría, se pasaban algunhas páxinas coa mesma ansia devoradora ca min. E mesmo como lían, imaxinábaos no sofá da casa tomando notas en papeis múltiples, sentados ante unha mesa cun lápis na man e un caderno pautado, nun café ou nun xardín, portando os libros consigo ao traballo... Fantaseaba coa posibilidade de que algunha das persoas que camiñaban comigo pola rúa fose autor ou autora dalgún dos libros que estaba ler, nunha coincidencia cortazariana.

Os premios Xerais, Edicións Xerais como institución, veñen formando parte da miña vida desde sempre, como da de todos os lectores e lectoras en galego que recoñecemos como propio ese violeta esvaído da colección de narrativa e identificamos deseguido o xe do logotipo con moitas das lecturas que nos acompañaron nos nosos camiños. Eu, que tiven a sorte de medrar nos tempos en que xa había galego na escola, e que talvez por iso sinto arrepíos e estupefacción ante o inverno que o decretazo nos impón, non podo falar da miña formación lectora sen lembrarme de tantos e tantos libros, de Fafarraios de Gloria Sánchez, dos poemarios reveladores de García Teijeiro, de Dúas bágoas por máquina de Fina Casalderrey, da Expedición do Pacífico de Marilar Aleixandre, da marabillosa A nena de auga e o príncipe de lume de Xabier Docampo, que despois me fixo pasar medo coas historias de Cando petan na porta pola noite que -confeso- lin antes de ter os anos que poñía na bandeiriña do lombo e pese as advertencias maternas. E moitos outros, lémbrome de descubrir a literatura de Fernández Paz a partires das súas flores radiactivas -que foron tamén semente da miña conciencia ecolóxica- como unha revelación, e de sentir o verdadeiro pracer lector, a urxencia devoradora das tramas ben trazadas coas súas novelas, que marcaron a miña adolescencia: Cartas de inverno, Aire negro, O centro do labirinto, Rapazas, Trece anos de Branca... Nunca perdín o gusto por esa literatura con maiúsculas, que como lin nalgures "tamén poden ler os nenos", mesmo cando non me atrevía a comentar en público esa devoción vai ti a saber por que. De de feito unha das cousas que me emocionaron moito desta experiencia foi trocar unhas poucas palabras con Teresa González Costa, autora d'A filla do ladrón de bicicletas, un libro dos que me cambiou a cor dunha semana enteira. A literatura foi, e segue a ser, un refuxio no que me sentir segura, coa literatura aprendín a aceptar a miña diverxencia e a dos outros que se atreven a ser diverxentes, e coa literatura -coa escrita- tecín , e coido que aínda tezo, pontes sobre a miña timidez de moitos anos.

De grande, o premio Xerais de novela tróuxome voces que me emocionaron, que me deixaron pegadas no corpo ou que anovaron o meu xeito de entender a escrita: Concubinas, de Inma López Silva, Cardume de Rexina Vega, Periferia de Iolanda Zúñiga ou Tres segundos de memoria de Ameixeiras. Sentín dentro de min as súas voces e a vertixe das súas historias e dos seus personaxes. No encontro na Illa de San Simón non deixaba de ver as fotografías de lapela, os rostros e voces dos que están detrás das palabras escritas coas que pasei tanto tempo. As horas de reunión en San Simón foron un espazo reconfortante. Emocionáronme Queipo e Bragado, como me emocionara o bo facer de Fran Alonso e a súa confianza ao ofrecerme a posibilidade de tomar parte no xurado que escolleu Extramunde como novela gañadora deste ano. E a emoción alentadora do encontro non só foi para min ilusionante senón, sobre todo, necesaria. Foi atopar un revulsivo e comprender que o precisaba para seguir. Por iso, a quen corresponda, dou as grazas.

E remato tomando o título da última novela de Agustín Fernández Paz, co desexo de botar raíces en certezas que me amparen, e que os camiños sexan infindos para a escrita deste país e para os que queremos galego -como dicía Queipo nas súas palabras breves pero importantes- en todas as facetas da vida. Confiemos, pois, no futuro. Porque non hai noite tan longa... que non chegara o día.

2 comentarios:

Agrimensor dijo...

Un texto magnífico, Berta. Unha loanza do papel da literatura nas nosas vidas que conseguiu emocionarme. Que lle deas nova vida a este blog será un motivo de satisfacción para este lector doutras vidas.
E, aínda que non o digas explicitamente, é un pracer constatar a limpeza nas decisións dos xurados dos premios Xerais.

confabularionovo dijo...

Mil grazas, podes estar seguro da limpeza dos premios, dou fe de que son absolutamente transparentes. Unha aperta.